Lao động nước ngoài kỹ thuật cao ở Việt Nam

06/07/2009 - 17:00 Phương Nguyễn    

Lao động nước ngoài kỹ thuật cao ở Việt Nam ngày càng đông đảo và làm mất đi nhiều cơ hội của lao động Việt Nam ngay trên sân nhà.

• Bình chọn (0)
• Ý kiến (0)
• Chia sẻ
• Bản in

Tại xưởng đóng tàu của Strategic Marine ở Bà Rịa-Vũng Tàu (Phương Nguyễn)

Lao động kỹ thuật cao: thua ngay trên sân nhà

Xã hội ngày càng phát triển, do vậy, việc Việt Nam ngày càng thu hút nhiều lao động nước ngoài là một xu thế tất yếu.

Thống kê của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho thấy năm 2007, 49,9% trong tổng số lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam chỉ có trình độ cao đẳng trở xuống. Trong đó người nước ngoài làm quản lý chỉ chiếm 31,8%; lao động làm chuyên gia kỹ thuật chiếm 41,2% và lao động khác chiếm 27%.

Trước đây, nhà nước còn có quy định rất rõ ràng về phần trăm lao động nước ngoài trong thành phần mỗi doanh nghiệp không được quá 3%. Tuy nhiên, quy định này đã bị dỡ bỏ. Nếu nhìn một cách tích cực thì động thái này sẽ tạo ra một sân chơi công bằng cho cả lực lượng lao động trong và ngoài nước. Mặt trái của nó phần nào thu hẹp thị trường lao động đối với lao động kỹ thuật cao trong nước và làm phình to ‘miếng bánh’ cho lao động nước ngoài.

Khi mới thâm nhập vào thị trường Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài có xu thế mang theo một đội ngũ nhân lực của mình. Đây là những người đã có nhiều kinh nghiệm và đáng tin cậy, những người sẽ đi những bước đầu tiên và đặt nền móng vững chắc cho doanh nghiệp nước ngoài khi còn ‘chân ướt chân ráo’ ở mảnh đất hình chữ S. Do vậy, họ luôn là những người có trình độ chuyên môn rất cao và nắm giữ các chức vụ quan trọng. Sau đó thì tùy vào chiến lược phát triển kinh doanh lâu dài của dự án/doanh nghiệp mà thành phần nhân sự sẽ có ít nhiều sự thay đổi.

Ví dụ như dự án của tập đoàn viễn thông Ericsson ở Việt Nam với HT Mobile (trước đây) mà sau này đổi tên thành Vietnam Mobile. Đây là hợp đồng lớn nhất của Ericsson tại Việt Nam nói riêng và cả khu vực Đông Nam Á nói chung với tổng trị giá lên tới 450 triệu USD trong vòng ba năm. Theo đó, Ericsson sẽ triển khai và vận hành mạng viễn thông di động Vietnam Mobile trên toàn quốc. Dự án này được ký kết từ tháng 8 năm 2008 và dù sau một thời gian dài ở Việt Nam, số lượng lao động nước ngoài trong thành phần dự án vẫn rất đông. Số lao động kỹ thuật cao nước ngoài này không chỉ nắm giữ các vị trí quản lý mà ngay cả những vị trí như kỹ sư và chuyên gia kỹ thuật. Đáng lưu ý là lực lượng lao động nước ngoài kỹ thuật cao này lại không chỉ tới từ những quốc gia Tây Âu, Úc hay Mỹ mà có không ít lao động đến từ các quốc gia trong khu vực như Singapore, Malaysia, Philippines và thậm chí là cả Sri Lanka. Đây chắc chắn không phải là một tín hiệu vui cho lao động trình độ cao trong nước bởi Việt Nam đang thua ngay trên sân nhà.

Thái độ và kỹ năng làm việc

Rõ ràng là khi thuê các lao động nước ngoài sang Việt Nam làm việc, các doanh nghiệp/dự án sẽ phải chi trả nhiều hơn hẳn so với việc thuê một lao động Việt Nam cùng trình độ: tiền lương - thuế thu nhập cao hơn, tiền nhà ở, các dịch vụ bảo hiểm kèm theo và cả một chế độ nghỉ phép đặc biệt dành cho các lao động này. Tuy nhiên, điều gì khiến các doanh nghiệp/dự án vẫn sẵn sàng chấp nhận những khoản chênh lệch đáng kể này?

Ông Flemming Divad, Giám đốc Tiếp thị và Kinh doanh phụ trách dự án viễn thông của Ericsson và Vietnam Mobile, cho biết: “Về trình độ, tôi tin chắc rằng người Việt Nam không hề thua kém người nước ngoài. Tuy nhiên, đôi khi làm việc với người Việt Nam, tôi không hiểu họ. Ví dụ như khi có chuyện, nếu là người nước ngoài thì họ sẽ thẳng thắn cho tôi biết để từ đó còn có cách giải quyết. Trong khi người Việt Nam thì hầu như lúc nào cũng bảo tôi yên tâm và để thời gian trôi qua khi mà vấn đề không thể giải quyết được ở thẩm quyền của họ. Ban lãnh đạo chỉ được thông báo vào những phút cuối cùng. Đôi khi họ không dám chịu trách nhiệm và đưa ra quyết định hay tiếng nói của mình. Chính vì vậy mà họ rất khó tiến xa trong sự nghiệp.”

Ngược lại, ở xưởng của Strategic Marine tại tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu thì trong số hơn 1.100 cán bộ công nhân viên duy chỉ có bảy người nước ngoài nắm giữ những chức vụ điều hành chủ chốt.

Khi được hỏi tại sao Strategic Marine lại không tuyển thêm nhiều lao động người nước ngoài có tay nghề cao làm việc thì ông Mark Schiller, Giám đốc phụ trách chi nhánh tại Việt Nam của công ty, cho biết: “Khi xưởng mới được thành lập ở Việt Nam, chúng tôi có rất đông lao động nước ngoài nhưng cho tới thời điểm hiện tại, con số đó dừng lại ở bảy người. Tôi không nhận thấy có quá nhiều sự khác biệt giữa lao động nước ngoài và lao động Việt Nam. Người Việt Nam có rất nhiều khả năng và họ cũng rất nhiệt tình làm việc, vậy thì tại sao không? Tuy nhiên, khi mới thành lập, chúng tôi cũng đã phải nỗ lực rất nhiều để xây dựng nên văn hóa công ty. Tôi nghĩ đây là điều quan trọng nhất. Một khi mô hình đã được định hướng thì guồng máy cứ thế vận hành.”

Như vậy, nếu ai đó nói rằng rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam và than phiền rằng lao động trong nước không đủ khả năng đảm nhận những chức vụ quan trọng thì phần nhiều là do thái độ và kỹ năng làm việc của người Việt. Vô hình trung, Việt Nam đang tự nhường ‘phần bánh ngon lành nhất’ cho những người bên ngoài và chấp nhận những vị trí thấp hơn nhưng ‘nhàn’ hơn.

Hi vọng nào?

Hiện tại, nhà nước vẫn trong cảnh ‘tay không bắt giặc’ - một khi chưa có bộ luật quản lý lao động nước ngoài ở Việt Nam thì tất cả vẫn còn đang rất ngổn ngang. Việt Nam mới chỉ có đôi ba nghị định để quản lý lao động nước ngoài. Trong kỳ chất vấn Quốc hội vừa qua, vấn đề quản lý lao động nước ngoài ở Việt Nam cũng được thẳng thắn đưa ra với Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Trần Thị Kim Ngân. Đây được xem như là một tín hiệu khả quan cho thị trường lao động trong nước.

Việc lao động Việt Nam đang thua trên sân nhà chỉ là vấn đề nhất thời bởi điều cốt lõi là trình độ thì lao động Việt Nam không hề thua kém. Tuy nhiên về kỹ năng làm việc thì Việt Nam vẫn còn nhiều thời gian để đào tạo. Đó là chưa kể đến đây là thời điểm một lực lượng lớn những du học sinh Việt Nam đã tiếp nhận nền giáo dục tiên tiến nước ngoài trở về nước. Họ vừa là những người có trình độ, vừa được trang bị những kỹ năng cần thiết đủ sức cạnh tranh với lao động nước ngoài ở Việt Nam.