Úc và Trung Quốc trong vụ ‘gián điệp’ Rio Tinto

14/07/2009 - 17:18 RAVS    

Bốn người bị bắt thuộc công ty Úc Rio Tinto “đã ăn cắp những bí mật của Trung Quốc cho nước ngoài, đe dọa nghiêm trọng tới các lợi ích kinh tế và an ninh kinh tế của Trung Quốc”.

• Bình chọn (0)
• Ý kiến (0)
• Chia sẻ
• Bản in

Giám đốc Công ty Khai khoáng Rio Tinto chi nhánh Thượng Hải Stern Hu hiện đang bị giam và vẫn chưa bị truy tố. (Nguồn ảnh: ABC News.)

Bằng chứng không thể chối cãi?

Chính phủ Úc hiện đang thực hiện những bước đi rất tế nhị về mặt ngoại giao với Trung Quốc sau khi chính quyền nước này bắt giam bốn người thuộc Công ty Khai khoáng Rio Tinto của Úc - chi nhánh Thượng Hải, trong đó có ông Stern Hu, Giám đốc công ty.

Vào ngày 9/7, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Tần Cương nói: “Có rất nhiều bằng chứng không thể chối cãi” cho thấy bốn người bị bắt “đã ăn cắp những bí mật của Trung Quốc, đe dọa nghiêm trọng tới các lợi ích và an ninh kinh tế của Trung Quốc”. Hiện nay, Úc đang lên tiếng rằng nếu đã bắt giam ông Hu thì chính quyền Bắc Kinh phải truy tố ông. Mặc dù người ta không rõ quyền lợi pháp lý của ông hiện nay ra sao, thế nhưng chính phủ Úc cũng đòi Trung Quốc phải để luật sư đại diện của ông Hu được gặp ông.

Trong khi đó, phe đối lập tại Úc tiếp tục đòi hỏi đích thân Thủ tướng Kevin Rudd trực tiếp can thiệp với giới lãnh đạo Trung Quốc. Tuy nhiên, cho tới lúc này chưa có dấu hiệu nào cho thấy ông Rudd sẽ làm theo yêu cầu của đảng đối lập. Mới đây, Bộ trưởng Tài chính Lindsay Turner, một trong các bộ trưởng cao cấp trong chính phủ, đồng ý rằng vụ bắt giữ ông Hu là rất nghiêm trọng và có thể gây phương hại đến mối quan hệ giữa Úc với đối tác kinh tế lớn nhất là Trung Quốc.

Tuy nhiên, Giáo sư Clive Williams thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc phòng của Đại học Quốc gia Úc cho rằng, quan chức cao cấp Úc không muốn trực tiếp can thiệp vì kết quả sẽ không được như mong muốn, nếu không muốn nói là “đầy thất vọng”. Lý do là vì ảnh hưởng của chính quyền Canberra đối với Bắc Kinh “rất nhỏ bé”.

Theo Giáo sư Williams, thông qua việc bắt giữ các nhân viên công ty Rio Tinto của Úc, thông điệp mà chính quyền Trung Quốc muốn nhắn gởi tới công dân Trung Quốc đang làm việc cho các công ty ngoại quốc ở nước này là: trước hết họ phải trung thành với nhà nước Trung Quốc chứ không phải các công ty sử dụng họ.

Trong lúc này, Úc lại một lần nữa thúc ép Trung Quốc đưa ra lời giải thích chính thức về vụ bắt giữ ông Hu. Úc đã nói rõ quan điểm của mình với Bắc Kinh và Quyền đại sứ Trung Quốc ở Canberra.

Luật Trung Quốc mơ hồ

Tuy nhiên, ông Chen Jianfu, chuyên gia về luật Trung Quốc đồng thời là Trưởng Phân Khoa Luật tại Đại học LaTrobe cho hay, luật Trung Quốc rất mơ hồ khi đề cập tới quyền lợi pháp lý của người bị truy tố, theo đó họ chỉ có quyền mời luật sư biện hộ sau lần thẩm vấn đầu tiên. Tuy nhiên, nếu vụ việc liên quan tới bí mật nhà nước thì bị cáo vẫn có thể được luật sư biện hộ nhưng việc có được luật sư hay không lại tùy thuộc vào sự đồng ý của cơ quan an ninh. Nếu cơ quan an ninh cũng liên quan tới bí mật nhà nước thì không ai biết rõ tiến trình giải quyết sẽ ra sao.

Giáo sư Chen cũng cho hay, vấn đề nghiêm trọng nhất là cơ quan an ninh hoàn toàn có thể hoạt động trong vòng bí mật tuyệt đối. Ông nói, dù vậy chăng nữa, chính phủ Úc vẫn phải cương quyết đòi hỏi Trung Quốc phải chấp nhận luật sư đại diện cho ông Hu. “Theo tôi chính phủ Úc có đủ lý lẽ để yêu cầu Trung Quốc phải để cho ông Hu được tiếp cận luật sư đại diện của mình vì luật của Trung Quốc không quy định về việc đưa ra yêu cầu của Úc. Hơn nữa, luật Trung Quốc cũng không quy định ông Hu không được quyền có luật sư. Luật pháp nước này không rõ ràng, vì vậy, chính phủ Úc lại càng có thêm lý do để thúc đẩy Trung Quốc chấp nhận luật sư đại diện cho ông Hu”.

Trong khi đó, vụ việc ông Hu lại càng trở nên phức tạp hơn nữa vì hệ thống pháp lý và hệ thống quyền lực nội bộ tại Trung Quốc.

Ông Jerome Cohen, một trong những chuyên gia hàng đầu tại Hoa Kỳ về Luật bí mật Nhà nước Trung Quốc, đồng thời là giáo sư tại Đại học New York, Hoa Kỳ cho hay, điều này sẽ liên quan tới ngoại giao nếu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào hoặc Thủ tướng Ôn Gia Bảo muốn làm gì điều gì đó trong vấn đề này. Chẳng hạn như điều đầu tiên phải làm là để cho những người bị bắt có được luật sư nếu vấn đề này thuộc quyền hạn của cơ quan an ninh. Vì vấn đề thuộc quyền hạn của cơ quan an ninh nên việc cho hay không cho người bị bắt được quyền có luật sư còn liên quan tới chính trị cũng như pháp lý. Cục An ninh Trung Quốc trực thuộc Bộ Công An. Bộ này lại trực thuộc Hội đồng Nhà nước. Hội đồng lại nằm dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Do đó, Cục An ninh không phải là cơ quan toàn quyền quyết định.

Trung Quốc trước con mắt thế giới

Giáo sư Cohen cho rằng, hiện nay cộng đồng thế giới có cái nhìn rất xấu về Trung Quốc. Lý do là vì theo luật nước này, nếu cơ quan an ninh nói rằng đây là vụ liên quan tới bí mật nhà nước thì luật sư không được quyền gặp người bị bắt. Việc không được gặp có thể kéo dài từ 15-19 tháng. Tuần trước, một vụ mới được đưa ra xét xử ở Bắc Kinh đã kéo tới 19 tháng trước đó. Sau khi tòa xử xong, người ta vẫn chưa biết kết quả và người bị bắt vẫn tiếp tục bị giam cầm. Trong nhiều trường hợp, vụ việc kéo dài hơn một năm trước khi cuộc điều tra hoàn tất và người bị bắt có cơ hội được nói chuyện với luật sư.

Mới đây, Ngoại trưởng Úc Stephen Smith cảnh báo vụ việc có thể kéo dài và chính phủ Úc đang làm mọi điều có thể. Ông cũng cho hay giới kinh doanh và thương mại tỏ ra lo lắng trước tình hình hiện nay.

Trong khi đó, Bộ trưởng Ngân khố Úc Wayne Swan nói rõ thị trường Úc vẫn mở rộng cho doanh nghiệp Trung Quốc vào đầu tư buôn bán.

Giáo sư Cohen nói rằng, Thủ tướng Kevin Rudd có thể kêu gọi lãnh đạo Trung Quốc tôn trọng sự công bằng và các tiêu chuẩn quốc tế. Vào năm 1998, chính phủ Trung Quốc đã ký Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị. Mặc dù công ước chưa được Quốc hội nước này phê chuẩn nhưng theo luật quốc tế, Trung Quốc không được vi phạm các điều khoản từ lúc ký tới khi phê chuẩn.

Giáo sư Cohen cũng cho rằng cần phải tiếp tục tranh thủ sự đồng tình của dư luận quốc tế vì áp lực quốc tế rất quan trọng trong việc này.

Trong khi đó, tin mới nhất cho biết đã có thêm nhiều viên chức cao cấp Trung Quốc bị bắt trong lúc cơ quan an ninh nước này mở rộng điều tra liên quan tới vụ bắt giam ông Stern Hu, Giám đốc Công ty Khai khoáng Rio Tinto chi nhánh Thượng Hải.

Tờ Bưu điện Buổi sáng Bắc Kinh cho biết, đã có ít nhất bảy nhân viên cao cấp trong ngành công nghiệp thép bị bắt trong lúc cơ quan an ninh Trung Quốc điều tra vụ gián điệp công nghiệp.

Tờ báo này cho hay, các giám đốc của năm công ty thép Trung Quốc đang cung cấp thông tin cho cơ quan an ninh.