Bạo động tại Tân Cương

09/07/2009 - 15:50 Sen Lam    

Cảnh sát và quân đội đang tuần hành kiểm tra trên các đường phố thủ phủ Urumqui thuộc tỉnh Tân Cương, Trung Quốc.

• Bình chọn (0)
• Ý kiến (0)
• Chia sẻ
• Bản in

Cảnh sát và quân đội đang tuần hành kiểm tra trên các đường phố thủ phủ Urumqui thuộc tỉnh Tân Cương, Trung Quốc. (Nguồn ảnh: AFP)

Sau khi các cuộc bạo động dữ dội nhất từ hàng chục năm qua vì lý do chủng tộc bùng nổ tại thủ phủ Urumqi thuộc tỉnh Tân Cương ở miền Đông Bắc Trung Quốc, cảnh sát và quân đội đang tuần hành kiểm tra trên các đường phố thủ phủ này.

Tin từ Urumqi cho biết các cuộc bạo động do người Hán thực hiện đã diễn ra trong ngày thứ nhì trong lúc cảnh sát đã bắt giữ những người họ cho là cầm đầu các vụ gây rối hiện nay.

Chính quyền đã ban hành lệnh giới nghiêm sau khi hàng nghìn người Hán trang bị gậy gộc, dao và thanh sắt lùng sục tìm người Uighurs trên các đường phố để trả thù.

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã hủy bỏ cuộc họp thượng đỉnh của Nhóm G8 (G-8) ở Ý để quay về Bắc Kinh.

Biên tập viên Sen Lam thuộc Đài Úc Châu đã phỏng vấn ông MJ Gohel, chuyên gia phân tích về vấn đề khủng bố và an ninh, đồng thời là Giám đốc tổ chức Asia Pacific Foundation tại London, Anh Quốc.

MJ GOHEL: “Chắc chắn Chủ tịch Trung Quốc rút ngắn cuộc hội đàm tại hội nghị thượng đỉnh G-8 là vì tình trạng khủng hoảng đang diễn ra tại Trung Quốc. Cuộc bạo động ở Tân Cương từ hôm Chủ Nhật tới nay đẫm máu nhất từ trước tới giờ. Nó tạo cho người ta cảm giác là bạo động nay đã lan tới Bắc Kinh và vì thế chính quyền đã trấn áp bạo động bằng cách điều động hàng nghìn binh lính vào Tân Cương. Đây là điều trước giờ chưa từng xảy ra trong vùng này”.

PV: Nếu tình hình không cải thiện thì liệu có nguy cơ là Bắc Kinh có thể ra lệnh thực hiện thêm những vụ đàn áp khắc nghiệt hơn nữa không?

MJ GOHEL: “Hiện người ta sợ rằng Bắc Kinh có thể ra lệnh đàn áp một cách khắc nghiệt hơn hiện nay rất nhiều. Từ khoảng năm 1991 tới nay, không lúc này thì lúc khác, bạo động, bất ổn và phản kháng vẫn diễn ở Tân Cương. Tuy nhiên từ trước tới nay, những vụ bạo động hoặc phản kháng chỉ xảy ra lác đác, không đều chứ chưa bao giờ lên tới mức độ căng thẳng như mới đây. Thực ra thì tình hình ở Tân Cương vẫn căng thẳng từ rất lâu. Tân Cương là nơi có rất đông người theo Hồi giáo. Vào khoảng tám triệu người Uighur trong tổng số 20 triệu người dân ở vùng này theo đạo Hồi. Về phương diện chủng tộc, đây là những người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ. Mới đây người Hán di dân tới Tân Cương rất đông, chiếm tới khoảng 40% dân số vùng này. Người Uighur quan ngại văn hóa truyền thống của họ có thể bị mai một. Vì thế, trong bối cảnh này, bạo động chủng tộc là điều có thể xảy ra. Thế rồi lại xảy ra vụ bạo động tại một xưởng làm đồ chơi. Vụ này đã trở thành chất xúc tác làm bùng nổ tình trạng căng thẳng chủng tộc vốn tiềm ẩn từ trước tới nay. Hồi Mao Trạch Đông làm Chủ tịch Trung Quốc, chính quyền thực hiện chính sách gần như là cưỡng bách trên quy mô lớn người Hán di dân lên Tân Cương. Mục tiêu chính sách nhằm thay đổi hiện trạng ở Tân Cương. Thế nhưng sau thời Mao Trạch Đông, chính sách này đã trở thành chương trình di dân tự nguyện. Tuy nhiên, về mặt nào đó chính sách di dân là sự hòa trộn giữa cưỡng bách và tự nguyện. Qua chính sách vừa nêu, tình hình chủng tộc ở Tân Cương đã thay đổi. Trong lúc này thì có chương trình di dân tự nguyện. Dù sao chăng nữa, chính sách đưa di dân người Hán vào Tân Cương đã tạo ra tình trạng căng thẳng giữa dân Hán với dân Uighur.”

PV: Ông có nghĩ rằng Bắc Kinh đã thực hiện các nỗ lực có phối hợp để làm loãng đi văn hóa dân Uighur hay không? Nên biết người Uighur rất liên kết và đánh giá cao văn hóa của họ và vì thế nếu Bắc Kinh quả có ý đồ đó thì dân Uighur có thể dễ dàng tham gia các hành động có tính chính trị.

MJ GOHEL: “Không. Bắc Kinh không có ý định làm loãng đi văn hóa của người Uighur. Trong lúc này có vẻ như Tân Cương được mô tả như một vùng tự trị. Trung Quốc tuyên bố nhiều yếu tố khác nhau đã đưa tới bạo động. Một mặt thì chính quyền nói rằng tình trạng căng thẳng chủng tộc là điều có thật, mặt khác họ cũng cho hay có những kẻ muốn kích động tình trạng này. Ngoài ra họ còn đổ lỗi cho những tổ chức bên ngoài Trung Quốc gây ra bạo động. Trong những tổ chức này có một số tổ chức khủng bố có liên hệ với những nhóm cực đoan ở Pakistan”.

PV: Liệu có quá tưởng tượng khi cho rằng những phần tử cực đoan này có thể liên kết với nhau trên khắp miền Trung Á, từ Pakistan dọc Afghanistan vào tới miền Đông Bắc Trung Quốc?

MJ GOHEL: “Có quan ngại là Trung Quốc có thể phải đối mặt với vấn đề khủng bố. Bắc Kinh đã nêu đích danh hai tổ chức. Trước hết là Phong trào Hồi giáo Đông Turkistan - ETIM. Vào năm 2002, sau khi Trung Quốc vận động, Hoa Kỳ và Liên hiệp Quốc đồng ý ban hành lệnh đặt tổ chức này ngoài vòng pháp luật. Tổ chức thứ là Tổ chức Giải phóng Đông Turkistan - ETLO. Có một số bằng chứng cho thấy thành viên của hai tổ chức này được các nhóm Hồi giáo cực đoan ở Pakistan huấn luyện. Sau khi quân đội Hoa Kỳ xâm lăng Afghanistan hồi năm 2001, binh sĩ Mỹ đã bắt được hơn 20 người Uighur. Do đó quả là cũng có phần sự thực trong việc một số tổ chức Hồi giáo đang hoạt động ở Tân Cương. Thế nhưng trên hết vẫn là việc có nhiều người Uighur muốn tự trị và cũng có tình trạng căng thẳng về mặt chủng tộc tại Tân Cương. Như vậy nhiều yếu tố đan quyện nhau đã đưa tới tình trạng bạo động mới đây”.